Taal verandert, altijd. Een soort verandering die altijd controverse weet op te roepen, om maar niet te spreken van ouderdomskritisering (een nieuw Nederlands woord geïntroduceerd in mijn vorige column), is een nieuw gebruik van een bestaand woord.
Wanneer Marty McFly in Back to the Future (de eerste film uit 1985) tegen Doc Emmett Brown verzucht, als z'n eigen moeder van dertig jaar tevoren verliefd op hem blijkt te zijn, "Whoa, this is heavy", dan antwoordt Doc: "There's that word again; 'heavy'. Why are things so heavy in the future? Is there a problem with the earth's gravitational pull?"
Zo heb ik moeten wennen aan de relatief nieuwe betekenis van het woord boss, of 'baas', in computerspelletjes. Ik kwam er vanavond weer eentje tegen tijdens het spelen van Guitar Hero, een speeltje waarmee je jezelf een gitaarheld kan wanen. Na de virtuele menigte platgespeeld te hebben op een paar legendarische rock-klassiekers stapte een legendarische gitarist het podium op naast mij.
Deze boss, Slash van Guns 'n' Roses, daagde me uit tot een guitar battle. Slash bleek een taaie rakker te zijn die een promotie naar een volgend level danig in de weg stond. De pogingen die ik moest ondernemen waren talrijk, evenals mijn zweetdruppels, maar tenslotte versloeg ik hem in een heroïsch duel.
Wikipedia vermeldt dat een boss in videospelletjes een door de computer gecontroleerde tegenspeler is, die na enige tijd verschijnt om de tot dan toe opgebouwde vaardigheden van de speler op de proef te stellen in een climactisch gevecht. Ze staan de doorgang naar volgende niveaus, of zelfs het einde van het spel in de weg. Gevechten met een boss heten Boss Battles.
Waarom precies is het woord boss, baas, gekaapt door de videospelwereld, en niet woorden als poortwachter, duivel of nemesis? De boodschap is duidelijk; de boss in de virtuele werkelijkheid van het videospelletje speelt dezelfde rol als de boss in jouw echte leven, de baas op jouw werkvloer. Ga maar na; wie blokkeert het pad van jouw glanzende carrière? Wie moet je zien te passeren om op het volgende niveau terecht te komen? Je baas. Groter dan de rest, daar gepositioneerd door de duivelse programmeurs van het geheel, staat hij daar aan het eind van de rit, als je dacht alles gehad te hebben.
Er is een periode geweest, een vrij lange periode, dat ik dacht dat 'baas' iets positiefs was; een leidende figuur die het beste voor had met de medewerkers en die streed voor de goede zaak. Maar nu begrijp ik die wijze woorden van het aloude liedje:
De zak van Sinterklaas, Sinterklaas, Sinterklaas,
De zak van Sinterklaas,
O jongens, jongens, 't is zo'n baas!
[Antal van den Bosch is hoogleraar Geheugen, taal en betekenis bij de Faculteit Geesteswetenschappen]
Taal verandert, altijd. Een soort verandering die altijd controverse weet op te roepen, om maar niet te spreken van ouderdomskritisering (een nieuw Nederlands woord geïntroduceerd in mijn vorige column), is een nieuw gebruik van een bestaand woord.
